Âm dương là gì? Dịch có Thái cực, sinh Lưỡng nghi. Lưỡng nghi sinh Tứ tượng. Tứ tượng sinh Bát quái. Bát quái định cát hung. Cát hung sinh đại nghiệp. Lưỡng nghi chính là âm và dương. 1 âm 1 dương gọi là đạo.

Sự ra đời của khái niệm âm dương

Thuyết âm dương chia vạn vật trong vũ trụ thành âm và dương, cho rằng sự sinh thành, phát triển và thay đổi biến hóa của mọi sự vật đều bắt nguồn từ sự chuyển động của hai khí âm dương. Khái niệm âm dương xuất phát từ Kinh dịch. Dịch viết: “Dịch có Thái cực, Thái cực sinh Lưỡng nghi”. Lưỡng nghi chính là âm dương. Nguồn gốc của vạn vật trong trời đất là Thái cực nhưng nguyên nhân căn bản thúc đẩy sinh sôi và biến hoá của tất cả sự vật chính là âm dương.

khái niệm âm dương

Vạn sự vật đều thuộc âm dương

Vạn sự vạn vật đều có thể quy về âm dương như trời là dương, đất là âm; mặt trời là dương, mặt trăng là âm; núi là dương, sông là âm. Thiên địa thì Càn là dương, Khôn là âm. Sự vật thì động là dương, tĩnh là âm. Động vật thì giống đực là dương, giống cái là âm. Nhân loại xã hội thì quân là dương, thần là âm. Thiên đạo có âm dương, địa đạo có âm nhu, nhân đạo có nhân nghĩa. Tóm lại âm và dương có thể biểu thị các sự vật đối lập nhau, đồng thời biểu thị hai phương diện đặc tính của sự vật.

Bản chất của âm dương là khái quát trừu tượng của sự vật hoặc hiện tượng vừa đối lập với nhau lại vừa liên hệ với nhau. Thông thường âm đại diện đặc tính tiêu cực, rút lui, yếu mềm và những sự vật, hiện tượng có những đặc tính này. Dương đại diện cho đặc tính tích cực, tiến thủ, mạnh mẽ và những sự vật, hiện tượng có đặc tính này. Tất cả những gì vận động, hướng ngoại, tăng lên, ấm nóng, tươi sáng đều thuộc dương. Những gì tĩnh, hướng nội, hạ xuống, lạnh giá, u tối đều thuộc âm.

Dương Vận động Hướng ngoại Bay lên Ấm áp Sáng sủa Vô hình Hưng phấn Kéo dài Chủ động
Âm Đứng im Hướng nội Chìm xuống Lạnh giá Tăm tối Hữu hình Ức chế Thu lại Bị động

Âm dương đối lập thống nhất

thuộc tính âm dương

Thuộc tính âm dương của sự vật không phải là tuyệt đối mà là tương đối, trong điều kiện nhất định có thể chuyển hoá lẫn nhau. Âm có thể chuyển hoá thành dương, dương có thể chuyển hoá thành âm. Bản thân thế giới chính là kết quả của quá trình vận động thông nhất đối lập của hai khí âm dương. Hạt nhân tư tưởng âm dương trong Kinh dịch là “nhất âm nhất dương vị chi đạo” (1 âm 1 dương gọi là đạo), cho rằng âm dương là nội hàm cơ bản của “đạo”. Nó nhấn mạnh âm dương tương phản tương đối mà không phải là tương khắc đối lập, cả hai biến hoá liên tục phức tạp đồng thời phát triển từ trong quá trình biến hoá, hài hoà và thống nhất. Quá trình biến hoá phát triển của tất cả sự vật trong thiên địa đều thể hiện quy luật âm dương thông nhất đối lập.

Xem tiếp các giải đáp khác

Bình luận (Facebook)